Ахҭысқәа

Лаҵарамза 21 рзы, Кавказтәи аибашьра иахҟьаны, ҳажәлар ахлымӡаах иҭагылар акәхеит. Акыр шықәса уажәаԥхьа, 1864 шықәса рзы, ҳарҭ ҳауаажәлар рҭоурыхтә ԥсадгьыл ааныжьны ицар акәхеит Ҭырқәтәылаҟа, иара убас егьырҭ атәым тәылақәа рахь.

Иахьа, ҳара  ҳҽазаҳшәоит аҳәаанырцә инхо ҳџьынџьуааи ҳареи  ҳаешьареи ҳаиҩызареи  ирызку ацҳа абжьаҵара.

Иахьа, Аҧсны Аҳәынҭқарра раҧхьатәи ахада, Владислав Арӡынба ихыҵуазаарын 73 шықәса.  Ауаҩы, зыжәлар аиааиреи ахьыҧшымреи рзаазгаз, наунагӡа   ҳажәлар рҭоурых аҿы  ишьҭа еицакра ақәымкәа иаанхоит. Иара, ҧызак иаҳасаб ала, ҳарҭ зегьы, иара убас еизҳауа абиҧарақәа, аҧсҭазаареи аҿиареи рҭагылазаашьа ҳзаҧиҵеит.  Ҳаҧсадгьыл хазына шәҭыкакаҷларц азы, имчи-илшеи, иҵарадырреи, игәабзиареи ахҭниҵеит. Ихьӡ лаша есиуа ирыциуеит-Владислав Григори-иҧа Арӡынба!

Акыр иаҧсоу ҳауаажәлар, аветеранцәа! Ауаажәларратә еиҿкаара «Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны»  анапхгара, алахәылацәа, гәык-ҧсык ала афашизм аҿаҧхьа ижәгаз Аиааира амш шәыдаҳныҳәалоит. Шәара шәхымҩаҧгара, шәыгәаӷьра, шәҿырҧшы акырӡа ахә ҳаракны иаҳшьоит. Аиааира амш аагара шәыхәҭа ду алажәгалеит. Уи абара иахьымӡаз, аибашьра адәаҿы иҭахаз, хабарда ибжьаӡыз зегьы рҿаҧхьа ҳхырхәоит, ргәалашәара ҳацуп.

«Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» ахьӡала, Аҧсуа радио амш рыдысныҳәалоит уи аиреи ашьақәгылареи аҟны игылаз, зџьабаа аду, иахьагьы ааҧсарак ҟамҵакәа уи амаҵ азызуа, арҿиара знапы алаку зегьы. Аҧсуа радио, хымҧада, ҳажәлар ирҿахәҳәагоуп. Нхыҵи-Аахыҵи, нырцәи-аарцәи еимаздо, цҳас ирыбжьоу, аҧсышәала зыбжьы ҿацаӡа иго, адырраҭара шьахәқәа рыла ҳажәлар шьыжьы инаркны хәлаанӡа ргәы зырҿыхо Аҧсуа Радио аихьӡарақәа азеиӷьасшьоит! Ҳажәлар знысхьоу аҭоурыхтә мҩаҿы Аҧсуа Радио ашьҭа еицакра амамкәа иануп.

Ицәажәоит Аҟәа! Наунагӡа Аҧсынра иқәыҩлааит Аҧсуа Радио абжьы!

Ҳаҭырла,

«Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» ахьӡала, адунеи иқәынхо Ачерқьесқәа зегьы  Адыга абираҟ амш рыдаҳныҳәалоит. 12 хылҵшьҭра реидкылара иасимволуп. Ачерқьесқәа ахьыҟазаалакгьы ркультура аиқәырхара иашьҭоуп, рыҧсадгьыл абзиабара рылоуп.

Аҧсны аамҭа уадаҩ ианҭагылаз, ари абираҟ ҳажәлар адгылара рнаҭеит.

Ҳаешьаратә жәларқәа  аҭынчреи аизҳазыӷьареи рзеиӷьаҳшьоит. Абираҟ еицакра ақәымлааит! Ҽааныбзиала!

Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, «Ахьӡ-Аҧша» аорден а-2-тәи аҩаӡара занашьоу Адилле Абасс-оглы, ҳтәыла аҭоурых аҿы лышьҭамҭа анымҵуа иануп. Сталинтәи арепрессиақәа рнаҩс, Нестор Лакоба иҭаацәа рҟынтә, зыҧсы ҭаны иаанхаз лара лоуп. 1938 шықәса рзы, Адилле Абасс-оглы, Лакоба дахьиҭынхаз азы, «Жәлар драӷоуп» ҳәа ахара лыдҵаны, арепрессиа лызун. 1953 шықәса рзы, дахьҭакыз аҭыҧ аҟынтә лхы дақәиҭтәын, дагьыхынҳәит Аҟәаҟа. Лара дызнысыз лыҧсҭазааратә мҩа шьахәла ианыҧшуеит лгәалашәарақәа еидызкыло ашәҟәы «Не могу забыть».

Уарча ақыҭа инхо Шьақаиа Ҭымыри, Габниаҧҳа Светланеи ахшара рацәа змоу аҧсуа  ҭаацәароуп. Иахьа, ари аҭаацәараҿы ҩаҧхьа гәырӷьаран. Диит а-13-тәи асаби, Мадлена хәыҷы.  Мадлена хәҩык аишьцәеи, быжьҩык аиҳәшьцәеи лымоуп: Санта, Саманта, Сабина, Сабрина, Саида, Саид, Сантана, Алексеи, Гудиса, Алмас, Амина, Леон.

«Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» имҩаҧнаго еснагьтәи апроект «Ани амаалықьи» аҳәаақәа ирҭагӡаны, ҷыдала арҭ аҭаацәа рзы ирхиан аҳамҭа. Мадлена лыхьӡала еиқәыршәаз ашәыра еиднакылоит лара  лааӡараҿы лан лхы иалырхәаша амаҭәахәқәа, ацәымҳақәа инадыркны ашәҵатәқәа рҟынӡа.

Ақьырсиан динхаҵараҿы-Амшаҧ ныҳәа, зегь реиҳа иҧшьоу ныҳәоуп ҳәа иҧхьаӡоуп. Уи хшыҩзцара азнауеит абас еиҧш иҟоу ахҭыс-Анцәа ихаҭа дуаҩхеит, ҳара ҳзы иҧсҭазаара далҵит, еиҭеирала ауаа амчра, аҧсра, ацәгьоура иаҟәыиҭхеит. Амшаҧ ныҳәа-аныҳәақәа ирныҳәоуп. 

Ауаажәларратә еиҿкаара «Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны»  ахаҭарнакцәа, ари аныҳәа ҧшьа рыдырныҳәалоит Аҧсны иқәынхо ауааҧсыра.

Аҵарадырра аҳәаақәа ирҭагӡаны, «Жәларбжьаратәи афонд Аҧсни», Ҭырқәтәыла иҟоу ҳдиаспореи рыбзоурала, Аҧсны иҟоу ашкол  интернатқәа ирызшан аҳамҭақәа. Очамчыратәи, Аҟәатәи, Калдахәаратәи ашкол интернатқәа рҿы аҵара зҵо аҵаҩцәа рзы 500 цыра ацәарҭамаҭәа ааган Ҭырқәтәылантәи. Урҭ рахьтә,  Очамчыратәи ашкол интернат ианашьан 200 цыра,  Аҟәатәи-200, Каладахәаратәи-100. Изныкымкәа асеиҧш иҟоу агәыҳаларатә  цхыраара аадырҧшхьеит ҳдисапора.

Гәдауҭа араион Дәрыҧшь ақыҭа инхо Мери Барцыц-Агрба, лықәрахь днеихьеит.  Лҧа Романи, лҭаца Таниеи  ирыхьыз ачымазара иахҟьаны рыҧсҭазаара иалҵхьеит. Лара иааӡатәны илзынхеит ҩыџьа лмаҭацәа, Ивани, Дианеи. Дара абжьаратә школ аҟны аҵара рҵоит.  Рҭаацәа рдунеи анырыҧсахуаз ихәыҷқәан, рыхшара рааӡара иахьымӡеит. Зшьапы ркхьаз рыҩны акәзар, аргылаха рмаӡеит. Аха, ауацәа аҭынхацәа ирыбзоураны  аҩны ахыбра ргыланы иалгеит. Уажәшьҭа ҩнымаҭәахәыла архиароуп иаҭахәу.

Убри инамаданы, "Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны" ахада Сенер  Гогәуа адныҳәалара ҟаиҵеит. Уаҟа иазгәаҭоуп:

Ҳаҭыр зқәу Рауль Џьумка-иҧа!
Ауаажәларратә еиҿкаара «Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» ахьӡала, ишәыдысныҳәалоит шәымш ира. Ишәзеиӷьасшьоит агәабзиара, агәамч, аихьӡарақәа. Ҳҳәынҭқарреи ҳауаажәлари рҧеиҧш лашазы имҩаҧыжәго шәусқәа нагӡара рықәзааит. Иахьа, адунеи аҿы имҩаҧысуа аполитикатә еибарххарақәа Аҧсны ианымыҧшырц залшом. Уи ицәырнагоит анапхгаразы ауадаҩрақәа. Убарҭ риааираҿы аманшәалара шәыцзааит. Аҧсуа милаҭ ргәы ҭызго аусқәа рынагӡараҟны амчи алшареи Анцәа ишәиҭааит!  
Ҳаҭырла,
«Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны»
Ахада Сенер Гогәуа

Март 15-16, 1993ш.рзы, Гәымысҭатәи афронт аҟны имҩаҧган Қырҭтәылатәи архәҭақәа рҟынтә Аҧсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәразы арратә аоперациа. Имҩаҧгаз ажәылара иалҵшәаны, Аҧснытәи архәҭақәа рнапаҿы иааргеит астратегиатә ҵакы змаз, Аҟәа азааигәара иҟаз аҳаракырақәа.  Аха, аҵыхәтәантәи аиҿыхысрақәа рнаҩс, Аҧснытәи архәҭақәа шьҭахьҟа ихьаҵыр акәхеит. Аибашьра аветеранцәа излазгәарҭо ала, Аҟәа ахақәиҭтәразы имҩаҧгаз Марттәи ажәылара, зегь реиҳа иуадаҩыз жәыларан. Уи ажәылараҿы иҭахеит  222-ҩы Аҧснытәи архәҭақәа реибашьцәа, шәҩыла ироуит ахәрақәа, 23-ҩык хабарда ибжьаӡит.

Embedded thumbnail for Хәажәкыра 13, 2018ш, рзы, Аҟәа имҩаҧысит раҧхьатәи Жәларбжьаратәи  икоммерциатәым аиҿкаарақәа рфорум.

Хәажәкыра 13, 2018ш, рзы, Аҟәа имҩаҧысит раҧхьатәи Жәларбжьаратәи  икоммерциатәым аиҿкаарақәа рфорум. Афорум ахықәкы:   ауаажәларратә еиҿкаарақәа рзы  ихаҭәаау аинформациа  ажәлар рыҭара, икоммерциатәы аиҿкаарақәа русура аҧхьаҟатәи апланқәа разҧхьагәаҭара, ауаажәларреи аҳәынҭқаарреи рыбжьара азҵаарақәа рылацәажәаразы аҭыҧ аҧҵара, асоциалтә хырхарҭала аусқәа рҳәаақәҵара, адемократиатә ҳәынҭқараа иахәҭакны аҟалара.

Иахьа, «Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» иаҭааит Иорданиатәи апарламент аделегациа.

Аделегациа аилазаараҿы иҟан: Мансур Сижьажь, Халед Алабдалла, Халед Албаккар.

«Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» ахада ихаҭыҧуаҩ Мақсим Ӷәынџьиа асасцәа ирзеиҭеиҳәеит афонд имҩаҧнаго асоциалтә проектқәа инарҷыданы, жәларбжьаратәи аимадарақәа рырҿиара аус рнапы шалаку.

Ахәҭакахьала, Иорданиатәи апарламент адепутатцәа Аҧсныҟа раҧхьаӡа акәны раара уи иабзоурахеит.

Иахьа, Аҧсны Аҳәынҭқараа ахада Рауль Ҳаџьымба идикылеит Иорданиа иҟоу Хашимиттәи Акралра апрламент адепутатцәа Мансур Сижьажь, Халед Алабдалла, Халед Албаккар. Аиҧылара иалахәын Аҧсны Жәлар Реизара аиҳабы Валери Кәарҷиа, апарламент адепутат, «Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» алахәыла Асҭамыр Логәуа, «Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» ахада ихаҭыҧуаҩ Мақсим Гәынџьиа.

Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада, Иорданиатәи аделегациа ҳтәылаҿы рыҟазаара гәахәала идикылеит.

Аҧсуа анацәа! Аҵеира зааӡо, Аҧсадгьыл ахьчаҩцәа зхылҵуа, згәаҧхаррала аҧсҭазаара зырҧшӡо, шәажәеи, шәылаҧш хааи еснагь иҳацзааит! Ирҳәоит, аҧҳәыс аҧсҭазаара дахыҵхырҭоуп ҳәа. Аҧҳәыс  доуҳала дыӷәӷәазар, пату лықәзар, дҳаракызар, агәаӷьреи ачҳареи лылазар, илылшо рацәоуп. Ааҧынтәи аҧсабара аҧшӡара абзиабареи, агәыцқьареи, аизҳазыӷьареи шәзаанагааит! Еснагь агәырӷьара шәҿықәзааит! Ишәыдныҳәалаз зегь реиҳа иҧшӡоу, зегь реиҳа ихаау, аҳәса рымш ныҳәа!

Иахьа, Аҧсны Аҳәынҭқарра  аҳҭнықалақь аҿы ихацырхын аофициалтә ҟазшьа моу Иорданиатәи Ахашамиттә кралра иатәу апарламенттә делегациа  злахәыз аиҧылара. Аҧсны Жәлар Реизара аиҳабы Валери Кәарҷиа идикылаз асасцәа реилазаараҿы иҟан: Мансур Сижьажь, Халед Алабдалла, Халед Албаккар.

Аҧсны Жәлар реизара аиҳабы Валери Кәарҷиа адепутатцәа хаҭала ианидикыла анаҩс,  имҩаҧысит адепутатцәа зегьы злахәыз инарҭбааз аилатәара. 

Иорданиатәи  апарламент  адепутатцәа Аҧсныҟа раҧхьаӡа акәны иааит, уи хымҧада ҳтәылақәа рыбжьара аиҩызареи аусеицуреи рҳәаақәа арҭбаауеит.

Убри инамаданы, «Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны» ахада Сенер Гогәуа адныҳәалара ҟаиҵеит. Уаҟа иазгәаҭоуп:

«Ауаажәларратә еиҿкаара «Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны» ахьӡала, ишәыдысныҳәалоит напхгара зышәҭо, аԥсуа жәлар рзы иҵаулоу аҭоурых ду змоу агазеҭ «Аԥсны» аиреи ашьақәгылареи 99 шықәса ахыҵра.  Ишәзеиӷьасшьоит имеицакӡо арҿиаратә гәазыҳәара, шәнапы злаку иԥшьоу аус аҿы аихьӡарақәа!

«Жәларбжьаратәи афонд Аҧсны» аҧшьгарала, аҧсышәала  иҭыҵит ажурнал «Аҧсынтәыла сара стәыла» ахҧатәи аномер.

Дырмит Гәлиа-иналукааша аҧсуа литература аклассик, апоет, апрозаик, аҭоурыхдырҩы, аетнограф, афольклорист, абызшәаҭҵааҩы.

Аҧсуа литература ашьаҭа зкыз, ауасхыр азышьҭазҵаз ари ауаҩ ду  илагала акырӡа иӷәӷәоуп. Аҧсуа анбан аҧҵарала, адунеи зеиӷьыҟам аҧҵамҭақәеи, арҿиамҭақәеи, ажәеинраалақәеи, апоемақәеи  ҳамҭас иаиҭеит. Иаҳҳәозар, «Атәым жәҩан аҵаҟа», «Камаҷыҷ», «Аповестқәа хҧа» уҳәа егьырҭгьы, аҧсуа жәлар ркультура, рҭоурых, рқьабзқәа ганрацәала иаанарҧшуеит.

Иахьа, шьыжьнаҵы «Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны» аусбарҭахь фҩык лхәыҷқәа лыцны дааит ан.  Лара лыхшара рзы ашәҵатәи ашьапымаҭәеи  даҳәеит. Қәрала иаҳгозар, еиуеиԥшым: иҟоуп ашкол ахь имцақәац, ашкол иҭоу. Зегь иреиҳабу иакәзар, Аҟәа ақалақь ацхыраагӡатә школ ахь дныҟәоит. Угәы ирыцҳанашьон ахәыҷкәа уахьрыхәаԥшуаз, дара ааԥынтәи амаҭәақәа рыла  еилаҳәан.

Pages